Dankzij het gebruik van gevoeligere technieken (in vergelijking met de allereerste Isala onderzoeksfase) kunnen we nu ook schimmels in vaginale stalen in kaart brengen. Zo vonden we deze schimmel terug in het vaginale microbioom van 71 vrouwen (of 30%) in onze DeVEnIR studie, en dit voornamelijk bij vrouwen die vaginale klachten ervaarden, maar ook bij vrouwen zonder vaginale klachten.
Hoe ziet deze schimmel eruit?
Candida albicans is een gist (een soort schimmel) met een grootte van ongeveer 4 tot 6 micrometer. Dat is klein als je weet dat er 1000 micrometers in één millimeter passen, maar wel tot 6 keer groter dan de gemiddelde bacterie.
De naam van deze schimmel is afkomstig uit het Latijn. Candida is afgeleid van het woord candidus, dat “glanzend wit” betekent, terwijl albicans “witachtig worden” betekent. Samen verwijst de naam naar het witachtige uiterlijk van deze schimmel op een petrischaal of naar de witte afscheiding bij een vaginale infectie met deze schimmel.
Wat weet de wetenschap al over deze schimmel?
Er is al heel wat geweten over Candida albicans. Deze schimmel werd namelijk al meer dan een eeuw geleden beschreven en is tegenwoordig een van de best bestudeerde gisten die in het menselijk lichaam voorkomen.
Wat deze schimmel bijzonder maakt, is dat ze verschillende vormen kan aannemen. De schimmel kan groeien als een ovale gistcel, maar kan daarnaast ook langwerpige draden (hyfen) vormen. Dankzij deze flexibiliteit kan ze zich aanpassen aan verschillende omstandigheden in het lichaam. In haar draadvorm kan ze zich bovendien beter hechten aan cellen en bijdragen aan irritatie of schade aan bijvoorbeeld vaginale cellen.
Wetenschappers hebben het genoom van deze schimmel al uitgebreid bestudeerd. Dat genoom bevat ongeveer 14 miljoen basenparen en enkele duizenden genen. Dankzij deze genetische informatie kan de schimmel verschillende stoffen aanmaken die haar helpen groeien, zich aanpassen aan haar omgeving en, in bepaalde omstandigheden, bijdragen aan het ontstaan van infecties. Ondanks al deze kennis is er nog veel onderzoek nodig naar hoe Candida albicans precies samenleeft met andere micro-organismen, zoals bijvoorbeeld lactobacillen, die een belangrijke rol spelen in het vaginale microbioom.
Wat doet deze schimmel in mijn vagina?
Candida albicans kan van nature aanwezig zijn in het vaginale microbioom. Bij veel vrouwen komt deze schimmel in kleine hoeveelheden voor zonder klachten te veroorzaken. In de wetenschappelijke literatuur wordt geschat dat 10 tot 20% van de vrouwen deze schimmel in hun vagina hebben. Wij vonden ze in 12% van onze DeVEnIR deelneemsters zonder vaginale klachten terug. Bij deze personen maakt Candida albicans gewoon deel uit van een gebalanceerde microbiële gemeenschap in de vagina, en dit zonder klachten te veroorzaken.
Wanneer het evenwicht in het vaginale microbioom verstoord raakt, kan deze schimmel echter de bovenhand nemen en sterker beginnen groeien. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door hormonale veranderingen, het gebruik van antibiotica of een verminderde weerstand. In zulke omstandigheden kan een vaginale schimmelinfectie (zoals vulvovaginale candidiasis of kortweg VVC) ontstaan. Tijdens zo’n infectie kan de schimmel van vorm veranderen: van een ovale gistcel naar langwerpige draadvormige structuren waarmee ze zich beter kan hechten aan de vaginale cellen en ook iets dieper kan doordringen in de bovenste cellaag. Dit kan het immuunsysteem activeren, wat op zijn beurt bijdraagt aan de klachten. Deze schimmel kan daardoor vervelende symptomen veroorzaken, zoals jeuk, irritatie en een dikke witte afscheiding.
Maar we benadrukken graag: de aanwezigheid van Candida albicans betekent zeker niet automatisch dat er een infectie aanwezig is of op komst is. Deze schimmel kan vaak vreedzaam samenleven met andere micro-organismen in de vagina. Dus zeker geen reden tot paniek.
Ervaar je regelmatig vaginale klachten of maak je je ergens zorgen over? Neem dan contact op met je arts. Op onze website vind je ook een aparte pagina met meer achtergrondinformatie voor artsen, waar je je zorgverlener eventueel naar kan doorverwijzen.
Komt deze schimmel nog ergens anders voor?
Candida albicans komt niet alleen in de vagina voor. Deze schimmel maakt deel uit van de normale microbiota van verschillende plaatsen in het lichaam, zoals de mond, de darmen en de huid. In de meeste gevallen leeft ze daar zonder problemen te veroorzaken. Het is dus een zogenoemde opportunistische schimmel: meestal leeft ze vreedzaam samen met de mens, maar onder bepaalde omstandigheden kan deze toch een infectie veroorzaken.
Naast het menselijk lichaam kan Candida albicans soms ook worden aangetroffen op vochtige oppervlakken in de omgeving, maar haar belangrijkste leefgebied blijft het microbioom van de mens. Daarom blijft deze schimmel een belangrijk onderwerp van onderzoek binnen de microbiologie en geneeskunde.