Clostridium

Hoe ziet deze bacterie eruit? 

Clostridium is een staafje dat varieert van 1 tot wel meer dan 10 micrometers in lengte. Dat is klein als je weet dat er 1000 micrometers in één millimeter passen. Deze bacterie heeft een dikke celwand. Sommige soorten zijn beweeglijk doordat ze flagellen hebben. Zo’n flagel is niets minder dan een staartje dat heel snel ronddraait om de bacterie te laten voortbewegen. Dit is vergelijkbaar met de schroef achteraan een duikboot 😉

Wat weet de wetenschap al over deze bacterie? 

Al heel wat. Het geslacht Clostridium werd voor het eerst beschreven in 1880 en telt intussen meer dan 150 erkende soorten. Sommige soorten zijn doorgaans bekend als ziekteverwekkers, zoals Clostridium botulinum en Clostridium difficile. De eerste soort produceert het toxine botulinum dat voor spierverlamming zorgt, ook wel botulisme genoemd. Op basis van de naam van dit toxine denk je misschien wel aan botoxinjecties, waarin het toxine verwerkt wordt. De tweede soort kan ernstige diarree en darmontstekingen (zoals colitis) veroorzaken na een antibioticabehandeling. Maar zeker geen reden tot paniek. De laatste jaren ontdekten wetenschappers dat er zeker ook heel veel Clostridium soorten bestaan met goede eigenschappen (zoals Clostridium leptum en Clostridium butyricum) én dat ziekteverwekkende soorten niet altijd hun slechtste beentje voorzetten.

Wat Clostridium zo bijzonder maakt, is dat deze bacterie sporen kan vormen. Sporen zijn een soort van overlevingscapsules waarmee zelfs extreme omstandigheden, zoals hitte of droogte, kunnen doorstaan worden. De naam Clostridium komt van het Griekse klôstêr, wat “spoel” betekent. Onder de microscoop lijkt deze bacterie soms immers op een spoel die gebruikt werd tijdens het weven van kleren.

Verder weten we al dat Clostridium een genoom heeft van gemiddeld zo’n 2,5 tot wel 6 miljoen basenparen met meer dan 2000 genen. Dit wil zeggen dat deze bacterie meer dan 2000 verschillende stofjes kan aanmaken.

Wat doet deze bacterie in mijn darmen? 

Clostridium is een belangrijke darmbewoner. Deze bacterie gebruikt etensresten die je zelf niet kan verteren. Denk maar aan vezels uit groenten en fruit. Wanneer Clostridium aan het werk gaat, verandert hij die etensresten in nuttige stofjes. Butyraat of boterzuur is een van de stofjes die Clostridium kan aanmaken of genereren. Zo wordt meteen duidelijk waar de soort Clostridium butyricum zijn naam aan verdient 😉

Wat is butyraat? Dat is een korte-keten vetzuur dat de darmwand voedt en op die manier zorgt voor een goede darmbarrière. Zo lekken schadelijke stofjes minder makkelijk door de darmwand. Verder is butyraat ook in staat om ontstekingen te remmen. Dat is een manier waarop Clostridium het afweersysteem in je darm versterkt.

Wist je trouwens dat vitamine B2 of riboflavine ook een belangrijke rol speelt bij deze bacterie? SommigeClostridium soorten kunnen immers zelf riboflavine aanmaken. Zo werd Clostridium acetobutylicum al in 1946 gebruikt voor de productie van riboflavine op grotere schaal (bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van supplementen). In onze VIAB2L studie krijgt riboflavine een centrale rol en kunnen we de rol van Clostridium en zijn riboflavineproductie in de darm ook verder onderzoeken. Interessant! 🙂

En er is meer: sommige Clostridium soorten staan namelijk centraal in de ontwikkeling van ‘nieuwe generatie probiotica’ of ‘Live Biotherapeutic Products’ (LBPs). Wat zijn dat nu weer, die probiotica? Probiotica zijn levende micro-organismen die een gezondheidsbevorderend effect hebben indien ze toegediend worden in voldoende mate. We geven je graag enkele voorbeelden mee:

• Het bedrijf Vedanta Biosciences ontwikkelen consortia (dat zijn bacteriën die samenwerken als een hecht team) met stammen van verschillende Clostridium clusters (zoals in hun product VE303) om terugkerende infecties met Clostridioides difficile te voorkomen en het afweersysteem te ondersteunen.
• Seres Therapeutics bracht SER-109 op de markt, een goedgekeurd product op basis van gezuiverde sporen van Clostridium soorten, en onderzoekt een ander product (SER-155) verder voor immuunherstel.
• Rebiotix (Ferring Pharmaceuticals) werkt op zijn beurt met RBX2660, een product op basis van verschillende Clostridium stammen die samen de ziekteverwekkende Clostridioides difficile helpen te verdringen.
• Het Belgische bedrijf MRM Health zet in op stabiele consortia met verschillende Clostridium soorten, zoals in hun MH002-programma voor inflammatoire darmziekten, waarbij butyraatproductie en modulatie van het afweersysteem centraal staan.

Het wordt duidelijk dat Clostridium bacteriën een sleutelrol spelen in de ontwikkeling van LBPs. Of deze binnenkort ook in Europa en België op de markt gaan komen als geneesmiddel is nog even koffiedik kijken. 🙂