Op Moederdag vieren we de banden dat moeders verbind met hun dochters: de verhalen, de gemeenschappelijke eigenschappen en de herinneringen dat iedere generatie wordt doorgegeven. Maar kunnen deze connecties ook verder gaan dan hetgene dat we met het blote oog kunnen zien? In de Isala dochterstudie Maggie gaan we op zoek of onze bacteriële vrienden ook doorgegeven worden door onze moeders en gedeeld met binnenin een familie.
Van swabs naar een familie van bacteriën
We delen veel kenmerken met onze familie, van oogkleur tot gezichtskenmerken. Maar zouden we ook bacteriën kunnen delen met de mensen die het dichtst bij ons staan? Die vraag heeft me gedurende mijn hele doctoraat al gefascineerd. Als bio-informaticus en drijvende kracht achter het Maggie-project beweeg ik me dagelijks tussen deze twee verschillende werelden binnen de microbiologie. Het ene moment bespreek ik de praktische organisatie van Maggie met mijn collega’s. Het volgende moment zit ik achter mijn computer miljoenen DNA-fragmenten te analyseren om de fascinerende bacteriële gemeenschappen te onderzoeken die leven in de vagina’s van onze Isala-deelnemers. Hoewel deze analyses misschien wat chaotisch klinken, is dat juist één van de aspecten dat ik het meest waardeer aan dit werk. Elk staal vertelt een verhaal en vertegenwoordigt een vrouw die ervoor heeft gekozen bij te dragen aan de wetenschap.
Fig. 1: Links zie je bioinformatische analyses aan het werk; rechts een foto van de Maggie staalafname dozen die klaar staan voor onze participanten.
Eén van de meest fascinerende verhalen die in deze stalen verborgen zat, begon bij moeders en dochters die samen deelnamen aan Isala. Hun bijdrage bracht binnen ons team een eenvoudige maar intrigerende vraag aan het licht: zouden moeders en dochters vaginale bacteriën met elkaar kunnen delen? Zoals Margo beschreef in haar blog, suggereerden onze eerste analyses dat dit inderdaad mogelijk is. We ontdekten dat sommige moeders en dochters opvallend vergelijkbare bacteriën in hun vagina droegen. Maar deelden zij ook daadwerkelijk dezelfde bacteriestammen? Dat was de volgende vraag die we wilden beantwoorden.
Een kijkje in de microbiële familie
Net zoals elke familie haar eigen verhaal heeft, behoren bacteriën ook tot families. Een soort (species) kun je zien als een familienaam: leden van dezelfde familie delen veel kenmerken. Maar binnen elke familie is elk individu uniek. Deze individuele varianten noemen we stammen (strains). Hoewel stammen van dezelfde soort nauw verwant zijn, kunnen ze op belangrijke punten van elkaar verschillen, bijvoorbeeld in de genen die ze dragen of de stoffen die ze produceren. Sommige stammen kunnen onze gezondheid helpen beschermen, terwijl andere weinig effect hebben of zelfs kunnen bijdragen aan ziekte. Daarom is het zo waardevol om niet alleen onderscheid te maken tussen soorten, maar ook tussen stammen. Het stelt ons immers in staat om het microbioom veel beter te begrijpen.
Een moeders microbiële nalatenschap
Om die vraag te beantwoorden, moesten we de stalen van dichterbij bekijken. Met behulp van een techniek die high-resolution metagenomics wordt genoemd, konden we inzoomen op het vaginale microbioom en het DNA van alle micro-organismen in een staal in kaart brengen. Hierdoor konden we niet alleen zien welke bacteriële geslachten aanwezig waren (zoals tijdens de eerste fase van Isala), maar ook hun specifieke genetische kenmerken en mogelijke functies onderzoeken. En precies daar werd het echt interessant! Dankzij deze gedetailleerde aanpak ontdekten we dat sommige moeder-dochterparen binnen Isala dezelfde vaginale bacteriestam deelden, en niet enkel dezelfde bacteriesoort! Best indrukwekkend, toch? Benieuwd naar de wetenschap achter deze bevindingen? Neem dan zeker een kijkje naar onze meest recente publicatie.
Fig. 2: Startend van een vaginale swab tot een gedetailleerde karakterisatie van het vaginale microbioom: DNA extractie, sequencing en computationele analyses.
Als onderzoeker zijn er bepaalde momenten die al het harde werk de moeite waard maken: wanneer een klein detail een veel groter verhaal onthult. Plots leidt één bevinding tot een hele reeks nieuwe vragen. Hoe ver reikt deze microbiële uitwisseling? Kunnen sommige vaginale bacteriën van moeder op dochter worden doorgegeven en tientallen jaren bij hen blijven? Spelen onze genen hierin een rol, of zijn gedeelde omgevingen even belangrijk? Het eerlijke antwoord is dat we dat nog niet weten. Maar ontdekkingen zoals deze herinneren ons eraan hoeveel er nog te leren valt over het vaginale microbioom. En nog belangrijker: ze vormden de inspiratie voor het volgende hoofdstuk van het Isala-verhaal: Maggie.
Eén van de dochters van Isala: Maggie
In deze Isala-dochterstudie, Maggie, onderzoeken we het verhaal van het vaginale microbioom over generaties heen. We bestuderen hoe deze microbiële gemeenschappen worden gedeeld tussen moeders, dochters en andere dierbaren. Door specifiek deze families te onderzoeken, hopen we beter te begrijpen hoe het vaginale microbioom zich samen met ons ontwikkelt en verandert, van de kindertijd tot de volwassenheid. Deze kennis zal mee de basis leggen voor toekomstige doorbraken in de gezondheidszorg voor vrouwen.
De inspiratie achter de naam van het project: Margaret Dayhoff
Je vraagt je misschien ook af waar de naam Maggie vandaan komt. De studie is vernoemd naar Margaret Dayhoff (1925 – 1983), de grondlegger van de bio-informatica. Haar baanbrekende werk hielp een wetenschappelijke discipline vorm te geven die het onderzoek vandaag nog steeds ingrijpend verandert. Zoals zoveel vrouwen in de wetenschap kreeg Margaret, of Maggie, tijdens haar carrière te maken met uitdagingen. Nadat ze een tijd lang haar onderzoek had onderbroken om voor haar twee dochters te zorgen, kreeg ze te horen dat ze te lang weg was geweest uit de wetenschap. Gelukkig zag iemand wat anderen over het hoofd hadden gezien. Vandaag herinnert haar verhaal ons eraan dat investeren in en steun bieden aan vrouwen in de wetenschap een blijvende impact kan hebben, niet alleen op individuen, maar ook op toekomstige generaties.
In 2025 gingen we nog een stap verder door een nieuwe groep vrouwen in Vlaanderen onder de loop te nemen. Wat begon als een project met als doel 60 moeders en dochters te rekruteren, groeide al snel uit tot iets veel groters dankzij het enthousiasme en de inzet van onze geweldige vrijwilligers. We konden bovendien een brede waaier aan familieleden in onze studie opnemen, waaronder zussen, grootmoeders en kleindochters, nichten en tantes langs moederskant. Alle verzamelde stalen werden verwerkt in het Isala-laboratorium. Binnenkort starten we met het in kaart brengen van de bacteriën die ze bevatten. Hou dus zeker de Isala-website in de gaten voor updates!
In september zetten we onze zoektocht naar de microbiële verbanden die moeders en dochters over generaties heen met elkaar verbinden verder. Om nieuwe ontdekkingen mogelijk te maken, zijn we op zoek naar nieuwe vrijwilligers voor de Maggie-studie. Wil jij samen met je familie een verschil maken? Schrijf je dan hier in: https://isala.be/studie/maggie/ en word deel van het volgende hoofdstuk van Maggie’s onderzoek. Jouw deelname kan mee de deur openen naar de volgende doorbraak in het onderzoek naar het vrouwelijke microbioom. 😊
Wie ben ik?
Mijn naam is Maria Pinedo-Bardales en ik ben doctoraatsstudent in het derde jaar van mijn PhD, met een achtergrond in microbiologie en bio-informatica. Als trotse medewerker van het Isala-team onderzoek ik hoe ecologische en evolutionaire processen het vaginale microbioom mee vormen. Een van de centrale vragen binnen mijn doctoraatsonderzoek is dan ook of vaginale bacteriën kunnen worden gedeeld tussen genetisch verwante vrouwen. Daar komt het Maggie-project in beeld. Door moeder-dochterparen te bestuderen, wil ik beter begrijpen hoe het vaginale microbioom over generaties heen wordt gevormd en behouden blijft. Uiteindelijk hoop ik dat deze kennis zal bijdragen aan nieuwe strategieën die de overdracht van gunstige bacteriën bevorderen en zo de gezondheid van vrouwen, van generatie op generatie, ondersteunen.