Resultaten

Meer dan een jaar geleden vroegen we jouw hulp om met Isala geschiedenis te schrijven. En of we dat allemaal samen gedaan hebben! Als onderzoekers van de Universiteit Antwerpen zijn we ontzettend trots op wat we met Isala hebben bereikt. We beschikken nu over een unieke set data om het vaginaal microbioom van gezonde vrouwen in Vlaanderen verder te onderzoeken. Vandaag delen we graag en exclusief met jou de allereerste resultaten.

Het grote burgeronderzoek naar vrouwelijke gezondheid

Overzicht

Wie nam deel aan Isala?

Bijna 89% heeft soms last van haar menstruatie

4684 vrouwen namen deel aan Isala door ons heel wat interessante informatie over vrouwelijke gezondheid te verlenen via een lange online vragenlijst. Van deze vrouwen stuurden meer dan 3300 hun stalen terug naar ons labo! De jongste vrouw was 18 jaar, de oudste maar liefst 98. 1921 deelneemsters waren al minstens één keer zwanger en alle vrouwen van Isala samen identificeren zich met maar liefst 99 verschillende culturen. Uiteraard zijn wij als wetenschappers heel voorzichtig met de interpretatie van alle onderzoeksgegevens. Burgeronderzoek blijft ook in 2021 iets waar we niet de volledige bevolking mee kunnen bereiken. Maar ook daar werkt Isala actief aan vooruitgang, we zijn namelijk betrokken in een traject om mogelijke drempels voor toekomstige citizenscience projecten weg te werken. Ook daar schrijven we dus mee geschiedenis!

Wat gebeurde er met alle swabs? 

swab

We gebruiken bij Isala hoogtechnologische DNA-analyse. Als je bijvoorbeeld een uitstrijkje laat nemen bij de gynaecoloog, wordt dit meestal alleen met de microscoop grondig onderzocht op de aanwezigheid van afwijkende cellen. Wij zijn een stapje verder gegaan om het vaginaal microbioom van vrouwen volledig in kaart te brengen. De blauwe swabs die werden afgenomen hebben ons geholpen om de meest talrijke soorten bacteriën die in een vagina zitten te identificeren. Met de roze swab hebben we de gevonden bacteriën laten groeien in ons labo. Zo kunnen we bekijken welke positieve eigenschappen ze hebben voor de vrouwelijke gezondheid. We denken bijvoorbeeld dat sommige bacteriën op termijn kunnen helpen als alternatief voor antibiotica bij vrouwen die last hebben van infecties, ontstekingen of andere ongemakken.

Deze hoogtechnologische DNA-analyse is een behoorlijk complexe vorm van onderzoek. In uitzonderlijke gevallen is de analyse van de ingestuurde swab dan ook niet helemaal gelukt. Mocht dit bij jou het geval zijn, lees je hierover meer op je persoonlijke pagina.

Werd er al iets ontdekt?

Hoe gezond zijn onze vagina’s?

Ja! Zoals je weet was het de eerste keer dat op zo’n grote schaal vaginale stalen werden verzameld van gezonde vrouwen. Natuurlijk wisten we al heel wat over de samenstelling van het vaginaal microbioom, maar de meeste stalen die we tot nu toe hadden, werden afgenomen in een medische context door vrouwen met gezondheidsklachten.

Nu hebben we eindelijk voor de eerste keer een grote set stalen van een algemene populatie. Dankzij Isala hebben we ontdekt dat maar liefst 80% van de deelneemsters een vaginaal microbioom heeft dat gedomineerd wordt door melkzuurbacteriën, waarbij lactobacillen het meest voorkomen. Deze bacteriën worden op basis van de huidige wetenschappelijke literatuur geassocieerd met een gezonde vagina.

Onze vagina’s zijn gezonder dan we verwacht hadden op basis van eerdere studies

Om die grote hoeveelheid aan informatie een beetje overzichtelijk te kunnen weergeven, hebben we ervoor gekozen om nu te focussen op de acht meest voorkomende bacteriën bij alle deelneemsters. Elke vrouw werd door de onderzoekers ingedeeld in één van deze acht types, dit betekent dat deze bacterie het meest voorkomt in de opgestuurde swab.

Maar meestal is dat helemaal niet de enige bacterie die we in een swab hebben gevonden, de samenstelling van iemands microbioom is immers uniek. Daarom krijgt elke deelneemster van Isala naast haar dominante type ook een tabel waarin we de percentages geven van de acht meest voorkomende bacteriën.

Voor heel wat vrouwen is er natuurlijk nog meer te vertellen dan alleen die acht bacteriën, er is dus ook een categorie ‘overige bacteriën’. Vrouwen die daar een hoog percentage zien, hoeven absoluut niet te panikeren. De samenstelling van het vaginaal microbioom van deze vrouwen is gewoon unieker dan de gemiddelde deelneemster aan ons onderzoek. Omdat meer dan 3300 vrouwen hebben deelgenomen aan Isala, konden we niet alle bacteriën in detail benoemen en bespreken, maar dit nemen we zeker mee voor verder onderzoek.

Dit zijn de acht meest voorkomende bacteriën die de onderzoekers hebben teruggevonden bij de deelneemsters van Isala:

Lactobacillus crispatus
Lactobacillus iners
Lactobacillus jensenii
Lactobacillus gasseri
Prevotella
Gardenerella
Streptococcus
Bifidobacterium

Melkzuurbacteriën of lactobacillen, ken ik die bacteriën niet ergens van?

80% heeft vooral melkzuurbacteriën

Ja, waarschijnlijk wel. Want ze zijn familie van de bacteriën die je bijvoorbeeld in yoghurt kan vinden. Melkzuurbacteriën zijn namelijk die bacteriën die de natuurlijke suikers in melk door fermentatie omzetten in melkzuur. Daardoor heeft yoghurt een zuurdere smaak en is het dikker van textuur. 

In meer dan 80% van de swabs die we analyseerden bij Isala was een melkzuurbacterie en dan vooral een Lactobacillus dominant. In je vagina doen deze bacteriën eigenlijk net hetzelfde als in yoghurt. Want ze zullen glycogeen, een type suiker dat bijvoorbeeld ook in de wand van je vagina en baarmoeder zit, gebruiken als voedingsstof en omzetten in melkzuur. Het is dus dankzij de lactobacillen dat een gezonde vagina een lage zuurtegraad heeft en dat is dan weer ontzettend belangrijk in de strijd tegen ziekmakende bacteriën of virussen. 

De wetenschap ontdekte ook een verband tussen het vrouwelijk hormoon oestrogeen en de hoeveelheid lactobacillen. Oestrogeen zorgt immers voor een hogere aanwezigheid van suikers en dat is de belangrijkste voedingsstof voor de lactobacillen. De hoeveelheid oestrogeen verandert tijdens je menstruele cyclus en ook je leeftijd speelt een rol. Leuk om te weten misschien is dat tijdens een zwangerschap het niveau van oestrogeen sterk stijgt en dit heeft een positieve impact op de hoeveelheid lactobacillen in je vagina. Op die manier zorgt de natuur er dus voor dat je tijdens een zwangerschap extra goed beschermd bent tegen infecties en ontstekingen. 

Lactobacillen komen trouwens niet alleen in je vagina voor, ze zitten ook vaak in je darmen, op je huid of zelfs in je neus. De vier meest voorkomende soorten lactobacillen die we vonden bij Isala – Lactobacillus crispatus, Lactobacillus jensenii, Lactobacillus gasseri en Lactobacillus iners – worden ook teruggevonden op onze huid bijvoorbeeld in de liesstreek.

Hoeveel verschillende bacteriën werden er eigenlijk gevonden? 

Teveel om op te noemen. 🙂

Want zelfs binnen eenzelfde soort van Lactobacillus kunnen er nog heel wat variaties in hun genetische code voorkomen. We noemen die varianten dan verschillende stammen of isolaten van een zelfde soort. In elke vagina, ook in de jouwe, zit een unieke combinatie van verschillende stammen, samen goed voor wel miljarden cellen. Wij hebben alle resultaten op grote grafieken afgebeeld en zo proberen we patronen te zien. Elke deelneemster is één anoniem streepje of bolletje en vormt een klein stukje van de hele puzzel. De analyse van alle swabs geeft een mooie grafiek met een soort van continuum. Het is geen kwestie van of die bacterie of een andere, eerder een verhaal van meer en minder. Er is geen enkele vagina waarin maar één soort bacteriën zit, het gaat altijd om een combinatie van verschillende soorten die jouw unieke vaginale microbioom bepalen. Met het Isala team hebben we een doordachte selectie gemaakt van de acht meest voorkomende soorten vaginale bacteriën.

Voor elke deelneemster hebben we daarna de percentages bepaald die we hebben gevonden bij de analyse van de swabs. Deze grafiek vat heel het samen, elk verticaal lijntje is één vrouw die voor Isala een swab heeft afgenomen:

Verdeling types bacteriën per deelnemer
Klik hier voor een grotere versie van de afbeelding.

Blijft dezelfde bacterie voor eens en voor altijd dominant in mijn vagina?  

Dat is een heel interessante onderzoeksvraag voor Isala. Met wat we nu al weten, kunnen we zeggen: nee. Het vaginale microbioom van een baby is heel anders dan van een meisje in de puberteit en we weten dat ook een zwangerschap en de menopauze een grote invloed hebben. Je vagina evolueert dus met je mee doorheen verschillende fases van je leven.  

Er zijn meer en meer aanwijzingen dat de samenstelling van je vaginaal microbioom nog veel dynamischer is. We denken dat het ook kan wijzigen onder invloed van je cyclus, hormonale schommelingen, voeding, roken, seksuele activiteit, het type zeep dat je gebruikt bij het wassen,… Om dit verder te onderzoeken hebben we in het najaar van 2020, binnen de grote groep deelneemsters van Isala, 275 vrouwen geselecteerd om tijdens twee menstruele cycli zes verschillende vaginale swabs af te nemen. Door die verder te analyseren hopen we in de komende maanden een beter inzicht te krijgen in de natuurlijke veranderingen in een gezonde vagina.

Het is dus belangrijk om te beseffen dat jouw persoonlijk resultaat voor Isala – als het bijvoorbeeld iets minder gunstig lijkt – niet meteen betekent dat je vandaag nog tot hetzelfde type behoort. En andersom kan ook, als je in de zomer van 2020 gedomineerd werd door een heel gezonde bacterie, kan er intussen al iets veranderd zijn. Daarom is onze belangrijkste boodschap altijd: als je klachten ervaart, contacteer dan je vertrouwde arts zodat je geholpen kan worden. 

Weet je niet zeker wanneer je misschien even een afspraak moet maken met je arts? Dit is een lijstje met vaak voorkomende klachten die kunnen wijzen op een (kleinschalig) probleem met je vaginale gezondheid: 

  • roodheid
  • zwelling
  • pijn (algemeen)
  • jeuk
  • branderig gevoel
  • toename in vaginale afscheiding (anders dan de normale maandelijkse afscheiding)
  • verandering in vaginale afscheiding (andere kleur, onaangename geur)
  • pijn tijdens seksueel contact
  • blaasontsteking

Is het onderzoek nu voorbij?

Nee, het begint eigenlijk pas. 

We zijn als onderzoekers van de Universiteit Antwerpen al heel tevreden met de eerste resultaten van Isala. We hadden niet verwacht dat maar liefst 80% van de onderzochte vagina’s gedomineerd zou worden door gezonde lactobacillen, want op basis van de literatuur hadden we dit lager ingeschat, zo’n 70%. 

De komende jaren willen we op basis van alle onderzoeksgegevens en de uitgebreide vragenlijsten die jullie allemaal hebben ingevuld nog veel meer leren over de gezondheid van het vrouwelijk microbioom. We zullen eerst onderzoeken welke factoren het meest invloed uitoefenen op de gezondheid van je vagina. We hopen zo een reeks aanbevelingen en tips uit te werken die de gezondheid in je vagina kunnen bevorderen op basis van ons onderzoek. Als we bijvoorbeeld ontdekken dat vrouwen met een heel gezond microbioom opvallend vaak hetzelfde voedingspatroon hebben, willen we graag verder onderzoeken of er een duidelijk verband is. Want dan zouden vrouwen gewoon door anders te eten, ook hun vrouwelijk microbioom heel erg positief kunnen beïnvloeden.

Bovendien zijn we er echt van overtuigd dat het mogelijk moet zijn om therapieën te ontwikkelen op basis van de aanwezige bacteriën en hun beschermende moleculen in een gezonde vagina. Zo hopen we nog meer te kunnen bijdragen aan de strijd tegen blaasontstekingen, infecties, onvruchtbaarheid,… Dit soort nieuwe therapieën kan ook heel belangrijk worden in de zoektocht naar alternatieven voor antibiotica, aangezien alsmaar vaker slechte bacteriën en schimmels resistent blijken, waardoor de behandeling van zulke infecties steeds moeilijker wordt.   

Dus, hoewel we hiermee in herhaling vallen, willen we toch nog eens eindigen met een grote, welgemeende merci! Want jij hebt met je deelname aan Isala wel degelijk het verschil gemaakt. En daar zijn we je ontzettend dankbaar voor.

Merci!